Ev Bahçesi İçin Kompost Yapımı: Doğal Gübre Üretimi
Kısa cevap: Bahçe kompostu hazırlama, mutfak ve bahçe atıklarını nemli, havalı ve karbon-azot dengesi tutturulmuş bir yığında çürüterek toprak benzeri bir malzemeye dönüştürmektir. Küçük bir balkon için kapaklı plastik kompost kabı ya da solucan kutusu, 20 m² üzeri bir bahçe için ise açık yığın veya üç bölmeli ahşap kasa mantıklıdır. Karışımı kabaca üç ölçek kuru malzemeye bir ölçek yaş malzeme olacak şekilde kurar, iki üç haftada bir havalandırırsanız 3-6 ay içinde kullanılabilir kompost elde edersiniz.
Kompost mu hazır gübre mi: karar hangi noktada değişiyor?
Karşılaştırma yapan okurun ilk sorusu genelde şu: "Torbada satılan gübre varken neden uğraşayım?" Cevap, ne beklediğinize bağlı. Hazır ürünler belirli bir besin oranını hızlı ve ölçülebilir şekilde verir. Kompost ise besin veren değil, toprağın yapısını değiştiren bir malzemedir: killi toprağı gevşetir, kumlu toprağın su tutma kapasitesini artırır, mikroorganizma faaliyetini besler. Bitki besini çeşitlerini karşılaştıran içeriklerde de görüleceği gibi organik ve mineral kaynaklar birbirinin rakibi değil, tamamlayıcısıdır.
| Kriter | Ev yapımı kompost | Hazır organik gübre |
|---|---|---|
| Maliyet | Neredeyse sıfır, kap masrafı bir kerelik | Her sezon tekrarlayan gider |
| Hazır olma süresi | 3-6 ay (soğuk yöntemde daha uzun) | Anında |
| Besin oranı | Değişken, girdiye bağlı | Etikette belirtilmiş, sabit |
| Toprak yapısına etkisi | Yüksek | Sınırlı |
| Emek | Karıştırma, nem takibi | Serpme, sulama |
| Atık azaltma | Mutfak atığının önemli kısmını çeker | Yok |
Yani sabrınız varsa ve düzenli mutfak atığı üretiyorsanız kompost kazançlı; sezon ortasında sararmış bir bitkiyi kurtarmak istiyorsanız hazır besin daha doğru araç.
Hangi kompost yöntemi bana uygun?
Açık yığın
Toprak üstünde, en az 1x1 metrelik bir alanda kurulur. Ücretsiz ve büyük hacim alır; ama görüntü ve koku açısından komşuya yakın küçük bahçelerde sorun çıkarabilir. Yağış çok olan bölgelerde üstünü örtmek gerekir.
Kapaklı kompost kabı
Balkon ve küçük bahçenin standart çözümü. Kemirgen ve sinek riskini azaltır, nemi korur. Dezavantajı: karıştırmak zordur, bu yüzden olgunlaşma yavaşlar. Alt kısmı açılabilen modeller iş görür.
Döner tamburlu kompostor
Kolu çevirerek havalandırma yapılır, süreç belirgin şekilde hızlanır. Hacmi küçüktür, sürekli beslemeye uygun değildir; bir parti bitene kadar yeni atık koymamak gerekir.
Solucan kompostu (vermikompost)
Kapalı kutuda kırmızı kaliforniya solucanlarıyla yapılır. Kokusuzdur, mutfakta bile durur, çıkan malzeme çok kalitelidir. Ancak sıcaklık aralığına duyarlıdır, et-süt-turşu gibi girdileri kesinlikle kabul etmez ve bahçe budama atığını eritemez.
Malzeme dengesi nasıl kurulur?
Kompostun kalbi karbon-azot oranıdır. Pratik dil ile: kahverengiler karbon, yeşiller azot.
- Kahverengiler: kuru yaprak, ince dal, karton, gazete, saman, talaş, yumurta kabuğu, kahve filtresi.
- Yeşiller: sebze-meyve kabukları, çay ve kahve telvesi, kesilmiş çim, solmuş yaprak, taze budama atığı.
Hacim olarak 3 kahverengi : 1 yeşil iyi bir başlangıç. Yığın ekşi kokuyorsa yeşil fazla ve hava az; hiç ısınmıyor, kupkuru duruyorsa yeşil ve nem eksik.
Kompostta ne olmaz?
- Et, kemik, balık, süt ürünleri, yağ — koku ve hayvan çeker.
- Hastalıklı bitki artıkları ve tohuma kaçmış yabancı otlar — soğuk yığında etkisiz hale gelmez.
- Evcil hayvan dışkısı, kedi kumu.
- Kömür külü, parlak kuşe kâğıt, boyalı-vernikli ahşap.
Adım adım kurulum
- Yarı gölge, sudan uzak olmayan bir yer seçin. Tam güneşte yığın kurur, tam gölgede soğuk kalır.
- Tabana 10-15 cm kalınlığında iri dal, çalı kırıntısı serin. Bu, alt havalandırma katmanıdır.
- Kahverengi ve yeşil katmanları sırayla ekleyin, her yeşil katmanın üstünü kahverengiyle kapatın. Kokunun büyük kısmı bu basit hareketle çözülür.
- Nemi sıkılmış sünger kıvamında tutun. Elinize su damlıyorsa fazla, kırılıyorsa az.
- 2-3 haftada bir bahçe çatalı veya karıştırma çubuğuyla havalandırın. Aletlerinizi seçerken uzun saplı bir çatalın bu işte belini koruduğunu unutmayın.
- Malzeme koyu kahverengi, ufalanan, orman toprağı kokan bir hale geldiğinde hazırdır. İçindeki parçalar hâlâ tanınıyorsa bekletin.
Hazır kompostu nasıl kullanırım?
Saksı harcında hacmin %20-30'unu geçmeyecek şekilde kullanın; saf kompost fazla su tutar ve fide köklerini boğar. Bahçe yataklarında sezon başında 2-3 cm kalınlığında serip tırmıkla yüzeye karıştırmak yeterli. Fide ekiminde çukur dibine bir avuç, meyve ağacı çevresinde gövdeye değmeyecek şekilde halka biçiminde uygulanır. Toprak türünüz killiyse kompostu perlit veya iri kum ile birlikte, kumluysa tek başına vermek daha iyi sonuç ver